Минатата недела почна јавната дебата за предлогот на новата стратегија на културниот развој, 2012-2017 г. Еден по многу вредности нов, неадминистративен, неконвенционален, инспиративен документ. Различен од другите секторски стратегии, што често се „штанцаат“ по примерот на плановите на некогашните социјалистички петолетки. Веќе првата дебата, со учество на стотина култур-фронтовци, творци, консументи и љубопитници, ја покажа таа различност и иновативен пристап. Прв пат се кажа и укажа дека документот не е само список со убави желби, дека по сите големи инвестиции и инфраструктурни вложувања последните години, по организациската и менаџерска консолидација на установите, фондовите, процедурите на финансирање, конечно во идните години треба да ги почувствуваме и резултатите. Прочитав и една реакција од опозициско-културниот блок. Реакција заради реакција. Чисто без аргументи и без идеи. А идеите и тезите се најважни ако сакаме придонес за заедништвото во културата; оваа е најмалку партиска или етничка категорија.

Што е поентата на стратегијата? Има неколку вредности, иновации и придобивки во пристапот. Прв пат ваква стратегија се гради на правото на култура секому, и на еднаквиот достап на секого во културната продукција и консумација. И второ, пристапот кон културата како фактор на развој на општеството. Ова се права и пристапи што ~ припаѓаат на новата генерација човекови права, установени и од ОН и УНЕСKО и колку што е познато, само неколку земји во светот ги имаат вградено во своите стратегии и законодавство. Практично, тоа значи - „никој, ниту еден граѓанин во културата - одзади или назад“. Се разбира тоа се засега само „преамбулски определби и цели“; заслужуваат допрецизирање и фиксација, но - кај нас сега прв пат се вградуваат во културно-развојната стратегија, а барем во нашиот регион - тоа е редок случај.

Ова, самото по себе го наметнува и пристапот кон т.н. диверсификација во поттикнувањето на културната продукција и консумација. Премавнување или барем значително урамнотежување на разликите меѓу т.н. елитна и масовна или популарна култура, меѓу творештвото и потрошувачката, меѓу понудата и побарувачката. На оваа точка, веројатно, на стратегијата треба понешто да и се додаде; на пр. да се допрецизира што е тоа- правото на култура секому! Водејќи сметка за нашата актуелна социјална и образовна структура, па и мултикултурна или мулти-етничка структура. Имено, над 85% од населението се со само завршена средна школа, добар дел од нив со завршено или незавршено основно училиште, 5% неписмени а дваесетина проценти- функционално неписмени; третина од населението му припаѓа на етничките заедници од кои некои се вистински депривилегирани и депривирани.

Во основа, стратегијата го има тој пристап. Третата поента беше - културата како развоен фактор. Kако никојпат досега, во документот, културата се третира како фактор на општествен развој. Паралелен и еднаков со факторите на економијата, вработувањето, инвестициите, индустриското и земјоделско производство, со туризмот со кој, инаку имаат многу допирни точки. Ова досега не беше ниту покренувано ниту разбрано. Што значи тоа? Едноставно, ниту една владина или невладина политика, проект, програма, мерка, инвестициски зафат итн. не треба да се усвојува, ако не содржи аспект или образложение и од аспект на културата; истото, како од аспект на екологијата или, да кажеме од аспект на еднаквоста на родовите, етникумите итн. Стратегијата дава добри изгледи за таков пристап. Документот воопшто, има еден логичен и успешно изведен редослед на стратешките цели, приоритети, мерки на државата за тие цели да се постигнат.

Можеби, во него треба поизразено да се вградат уште две компоненти. Имено, документот воспоставува добра и пожелна комуникација со образовниот сектор, кој пак, инаку, не смета многу на образованието за култура. Но, треба да ја прошири понешто дефиницијата на културата во една интегрална и интегративна смисла: имено, во поимот „култура“ спаѓаат и нашата политичка култура, нашата еколошка култура, културата на просторот и живеењето, нашата физичка и рекреативна култура, итн. Значи комуникација со другите, т.н. секторски владини, државни, меѓународни политики, стратегии, мерки, институции. И потем, недостасуваат проекциите на средствата за културата, зголемувањето на средствата за култура во буџетот, во националниот доход, во општествениот бруто-производ. Kолку, во кој обем, до кога, од кои извори? Сме во време на рецесија, меѓународна и европска финансиска и должничка криза. Земјите и државите во такви периоди, најчесто воведуваат рестрикции во оваа област.

Документот поставува амбициозни цели за следната петолетка. Дали се реалистични или не? Од аспект на финансиските проекции? Ќе ни се зголемува ли бруто-производот, националниот доход, буџетот, па и нивните делови за културата? За колку реално? Kолку и во која мерка сметаме на државниот буџет, колку на вложувањата на комерцијалниот и бизнис-секторот, колку на јавно-приватното партнерство, колку на меѓународни фондации и финансирање? И колку с` ова ќе придонесе за секторот на култура да го добие сега заслуженото место во нашата општа репродукција и во нашиот акцесиски процес кон Европската Унија? Kолку оваа земја ќе се вклучува ефикасно, резултатно, творечки, во европскиот културен простор?

Ние започнавме неколку и глобални проекти во таа насока, кои досега имаа голем одзив во светот па и во ООН и УНЕСKО. Да ги споменеме само двете светски конференции за дијалог на религиите, културите и цивилизациите во Охрид. Третата претстои в година. Организираме редица фестивали и манифестации од европски и светски ранг. Нашата културна продукција интензивно се пробива во светот, неспоредливо со величината на нашата држава и нација. Сега претседаваме со процесот на соработка во Југоисточна Европа. Претстојат и други големи предизвици во областа на културата. Да ги поместиме во редот на амбициите на оваа стратегија.

Димитар МИРЧЕВ

Извор: Дневник