Филип Зидаров

Ликовниот критичар од Софија селектираше 45 дела за Зимскиот салон на ДЛУМ

КАТЕРИНА БОГОЕВА

Во Скопје неделава за прв пат во функција на селектор на пристигнатите ликовни дела за презентација на годинешниот „Зимски салон“ на Друштвото на ликовните уметници на Македонија, престојуваше ликовниот критичар, кураторот од Софија Филип Зидаров. Тој одбра четириесет и пет, од вкупно 120-те дела работени во различни техники, од автори од различни генерации кои публиката ќе може да ги види на традиционалната биенална изложба што треба да биде отворена во средината на февруари во Мултимедијалниот центар „Мала станица“.

Во разговорот воден по селектирањето, Зидаров посочи на своето познавање на македонската ликовната сцена и за време на поранешна Југославија, на начинот на кој размислувал при селекцијата на делата создавани на тема „Шенген - непристоен предлог“, а ја искажа и својата разочараност од неповолната ситуација во која се наоѓа денес ликовната критика во Бугарија.

„Позната ми е македонската ликовна сцена, во земјава сум доаѓал и претходно во неколку наврати. Нашите земји се блиски територијално, јазикот ни е близок и ваквите контакти ги сметам за многу нормални.

Мојот интерес за македонската современа уметност датира уште од времето на поранешна Југославија. Јас своите специјализации на полето на ликовната уметност и критиката ги минав во Европа и Америка и имам богато искуство како куратор и ликовен критичар на локален, регионален и интернационален план, но не можам да речам дека примарно го следам регионот, бидејќи интересот е поврзан секогаш со одредена задача во одреден период “ - вели селекторот кој од пред извесно време работи и на реализација на балканско - американски проект, во рамките на кој за една до две години треба да селектира уметници од неколку балкански земји и Америка, со цел нивното творештво да го презентира на соодветни изложби на двете страни.

Вели дека работата на селекцијата на делата за Зимскиот салон за него претставувала предизвик кој го разбрал како понудена можност ДЛУМ да добие професионално безпристрасно мнение, но и да се огради од различните игри меѓу авторските кругови.

„Менувањето на селекторите на изложбата го сметам за многу добро решение, бидејќи на тој начин и се менува и погледот, аголот на гледање на понудените дела, што е од полза и за културата воопшто. Може да се каже дека дојдов сосема на „бела територија“, иако и претходно познавав некој од уметниците кои учествуваат со свои дела. Се обидов да се ослободам од предвремени очекувања за не бидам пристрасен. Им пријдов на делата со врзани очи, па потоа го тргнав превезот и видов што има пред мене. Според мене, тоа ќе биде една многу интересна изложба, бидејќи сметам дека предизвик за самите автори е самата тема која може да ограничува од една страна , но и да биде толкувана на најразлични начини. За мене беше многу интересен проблемот шенген со кој се занимава изложбата, сакав да видам дали има тука нешто типично македонско. Секој човек кој живее на Балканот го има чувството дека е жртва, на чие надминување мора да се работи. Но, тука има уште еден момент, секој проблем преведен на јазикот на уметноста или во сферата на естетиката добива друга смисла, духовна, филозофска и затоа нештата одат многу подалеку од конкретниот проблем. Утре или друг ден , Македонија или некоја друга балканска земја ќе биде член на шенген, но тоа луѓето нема да ги направи поразлични. Други нешта влијаат на разликите, а не тоа. Парадоксот на хомобалканикусот е синдромот на доцнењето, поради што и последните држави кои се примаат и ќе бидат примени во ЕУ се од Балканот “ вели кураторот Филип Зидаров, кој како што потенцира при селекцијата на делата, не размислувал за техниките во кои истите се работени, туку за присуството на ликовните содржини. Имал, вели, доволно неутрален поглед кон темата, која доколку се буквализира, почнува и да се оддалечува од својата метафоричност.

„Не ме интересираат буквализми и затоа сакам повеќе изложбата „Зимски салон“ да може да зборува и на својот филозофски јазик, на својот јазик на уметноста, а не само на јазикот на конкретната тема. Имињата на уметниците ги видов кога веќе беше направен 90 проценти од изборот на делата и не се изненадив од избраните имиња. Не сакав да им робувам на авторитетите, кои ги има и кај нас и кај вас, бидејќи уметноста е игра , прекрасно движење на некакви знаци. Затоа и сакав да ја запазам можноста за поливалентност, полифункционалност“.

Александар Нетковски „Вчерашен свет“, 2005 година

За него македонската ликовна сцена е некаков наследник на ликовната сцена од поранешна Југославија, која за разлика од другите источноевропски земји, ја опишува како многу послободна.

„За разлика од уметниците кај нас и на исток, македонските уметници можеа да патуваат по цел свет, а тоа создаваше контакти и можности за нивен подиректен естетски развој. Ми се чини дека работите донекаде се свртеле. И во Македонија има една нова завеса, (колку е железна или не, неможам да кажам), но претпоставуваме дека е дел од внатрешната дилема на авторите пред кои беше поставена темата за работа. Иако работите се вртат, најважна е верата во она што го правиш и затоа се надевам дека темата на оваа изложба „Шенген- непристоен предлог“ е многу поширока отколку што изгледа на прв поглед. Не станува тука за шенген, туку за синусоидата на човековиот живот. Моето присуство тука го гледам и како можност за воспоставување и развој на естетските контакти кои треба да ја движат ликовната сцена во поширокиот простор.“

Филип Зидаров предава на Ликовната академија каво Софија и е шеф на одделот за ликовна уметност во Националната уметничка галерија. За местото на ликовната критика во Бугарија говори со огорченост, нагласувајќи дека истата нема значење ниту за ликовната сцена, ниту пак за самата себеси.

„Тоа не проблем од вчера. Во изминатите десет години работите станаа многу потрагични, бидејќи специјализираните весници за уметност почнаа да исчезнуваат , а можам да кажам и дека сосема исчезнаа. Весниците кои излегуваат, вклучувајќи ги и дневните, наполно се профанизирани и се занимаваат само со исклучително непријатниот дел од популарната култура која е на најниското ниво. Во Бугарија е наречена - чалга и нема ништо заедничко со високата уметност, ниту пак со ликовната сцена. Немаме каде да објавуваме, бидејќи не постои интерес за вистинска ликовна критика. Нештата се сведени на најнизок тип новинарство, а има и уште еден негативен момент, се помалку луѓе пишуваат ликовна критика.

Во изминатите десет години, ликовните критичари од Бугарија со сериозен интерес се занимаваат со меѓународно кураторство. Тоа дава многу повеќе резултат и има повеќе професионална смисла за самиот автор на критиката. Сакам работите да се променат и да придонесат за поголемо раздвижување, вклучувајќи ја и ликовната критика бидејќи има за што да се говори, да се толкува, да се пишува за некакви настани кои ги предизвикуваат ликовните интереси кои излегуваат од рамките на локалното. Сметам дека тогаш ќе има повеќе смисла за постоење на ликовната критика како наука, како дејност“ - рече на крајот на разговорот ликовниот критичар, селекторот на годинешниот „Зимски салон“, кој и ќе ја постави изложбата, за како што вели, истата да биде куратоски поавторска.

Извор: Утрински весник