(Мт. 6, 14-21)

 Почетокот на секој добродетелен живот, на секој духовен подвиг, е имено проштевањето. Човекот не може да стави добар темел дури и за подвигот на секојдневниот живот, на оние најобични обврски и предизвици што со себе ги носи секој ден, ако нема мир во себе и околу себе. Ваквото насушно измирување подразбира, прво, човекот де си прости и да се измири со самиот себеси, потоа, преку тоа искуство, да се научи да им проштева и да се измири со луѓето околу себе, и конечно, достигнувајќи ваков духовен опит, да се измири со целиот свет и да проштева безрезервно. Тоа е совршената мера на богоуподобувањето. Зашто, на тој начин, стануваме учесници и сотрудници во вистинското обновување на заветот, којшто Бог го направи со човекот тогаш, кога преку проштевањето го надмина сето она што човекот го беше расипал со падот, со гревот. Сепак, почетокот е внатре во човекот.

Зошто е важно самопроштевањето и самоизмирувањето? Зошто е важно личното покајание? Најпрвин затоа што човекот, измирувајќи се со самиот себеси, се спознава себеси и го изострува осетот и вниманието кон она што го живее. Ги набљудува реакциите на срцето. Ги скротува стихиите на телото. Внимава на секој свој збор, - не само оној што излегува низ устата, туку и оној што започнал да се образува во умот. Ако поревнува во сево ова и ја стекне добрата навика на постојано бдение, тогаш тој е на вистинскиот пат на преобразбата, која започува со очистување, потоа продолжува со осветување, и се исполнува со обожување како позитивен одговор на божествениот повик за спасение.

 А за тој покајнички етос да вроди со плод и во соборниот, односно црковниот живот на човекот, тој показанието и проштевањето треба потоа да го пренесе и на животот околу себе. Спрема своите ближни. Токму затоа и Спасителот, кога ги поучуваше апостолите како да се молат, ни ја даде молитвата со која Му се обраќаме на Нашиот Отец Небесен и во неа, токму централно место го содржи следново: “Прости ни ги нашите долгови, како што и ние им ги проштеваме на нашите должници”. Тоа не е само поука, не е само патетична фраза, туку и обврска и завештание. Нашиот однос кон Бога, конечно, нашата состојба на Судот, ќе зависи од тоа како ние сме се измириле со нашите најблиски и колку сме им простиле: Бидејќи, ако им ги простите на луѓето гревовите нивни и вам ќе ви ги прости вашиот Отец небесен; ако, пак, не им ги простите гревовите на луѓето, и вашиот Отец нема да ви ги прости вашите. Или на друго место, преку устата на апостолот кој ги поучуваше Римјаните: И така, не можеш да се изговараш, о човеку, кој и да си ти, оти со каков суд судиш друг, со таков се осудуваш сам, бидејќи ти, кој судиш, го правиш истото. А знаеме дека Божјиот суд, навистина, паѓа врз оние, кои вршат такви работи. Зар мислиш, о човеку, дека ќе го избегнеш Божјиот суд ти, кој ги осудуваш оние, што прават такви работи, какви што правиш и сам? Или, пак, го презираш богатството на Божјата благост, кротост и долготрпеливост, не разбирајќи дека Божјата благост те води кон покајување? Но, според твојата упорност и непокајаното срце си собираш гнев за денот на гневот, кога ќе се открие праведниот суд од Бога, Кој секому ќе му даде според неговите дела: живот вечен на оние, кои со трпение во добрите дела бараат слава, чест и бесмртност; јарост, пак, и гнев на оние, што упорствуваат на вистината, а се покоруваат на неправдата (Рим. 2, 1-8). Наместо погубниот пат на човечката правда, осудувањето и самооправдувањето, апостолот ни го открива патот на добриот подвиг на покајанието, проштевањето и измирувањето, пат кој е овенчан со блажена бесмртност.

Во една крајно кондензирана форма, Спасителот ја побудува нашата будност и со зборовите: бидете милостиви како што е милостив вашиот Отец. Не судете и нема да бидете судени; и не осудувајте, за да не бидете осудени; проштавајте и ќе ви биде простено; давајте и ќе ви се даде: мерка добра, набиена, натресена и преполнета ќе ви дадат в раце; оти со каква мерка мерите, со таква и ќе ви се мери (Лк. 6, 36-38) .

 Секое наше дело, збор или мисла имаат свој одраз на есхатолошки план. Секој гест на нашата лична побожност, затоа, мора да биде искрен и нелицемерен. Дури и во елементарните чинители на нашата аскеза, поточно особено во неа, во постот и молитвата, нашата ревност треба да биде беспрекорна, а нашата посветеност - потполна. Причината и целта на секое добро дело треба да биде далеку од суетната слава на светот. Инаку, она што е лековито и спасоносно, го претвораме во манир, во театар и маскарада. Затоа и Господ ја разобличува суетната злоупотреба на побожноста, која логосот, образот Божји во нас, го претвора во маска, а човекот обдарен со слобода, го претвора во роб на измачувачки ритуали, низ кои душата сепак останува отровена од гревот: Кога постите, не бидете жалосни како лицемерите; зашто тие си ги прават лицата мрачни, за да се покажат пред луѓето дека постат. Вистина ви велам, оти тие ја добиле веќе својата награда. А каква награда всушност добиваат тие? Куртоазност за куртоазност. Лицемерие за лицемерие. Суета за суета. Празна слава и минливи почести. Не случајно Спасителот ваквата духовна катаклизма во Евангелието ја споредува со варосан гроб. Однадвор уреден, бел и чист, а одвнатре исполнет со гнасот на смртта.

 Како антитеза на крајната духовна отпаднатост, Господ Исус Христос ни го препорачува етосот на усрдниот духовен труд, кој е вистински и нелицемерен, помажан со елејот на милосрдие и украсен со чистотата на образот, за да засвети со нетварната светлина на таворското преображение: А ти, кога постиш, помажи ја главата своја и измиј го лицето свое, па да се покажеш дека постиш не пред луѓето, туку пред својот Отец, Кој е во тајност; и твојот Отец, Кој гледа тајно, ќе те награди јавно.

 Нема поголема награда од тоа, кога Бог се радува на нашето духовно растење. Како што таткото му се израдува на враќањето на заблудениот син. Зашто тој ги знае тајните на нашето срце, ја знае нашата искрена намера и тежнение. Тајноста на подвигот е израз на благочестива скромност. Но, и во ползувањето на овој непробоен штит за нашата духовна борба треба да бидеме внимателни. Да испитуваме дали криењето на подвигот е од смирение, или затоа што се срамиме од исполнувањето на спасоносните заповеди? Дали се срамиме од Христа и Неговото учење? Дали се плашиме да не бидеме исмеани како религиозно затуцани? Индоктринирани со некои застарени традиции? Секое ќоше од нашата совест трба да биде темелно исчистено од колебливост и малограѓанска дволичност. Измиј го лицето, помажи ја главата, само вистина да остане во тебе и на тебе!

 Не собирајте богатства на земјата, каде што ги јаде молецот и 'рѓата, и каде што крадците ги поткопуваат и крадат; но собирајте си богатства на небото, каде што ни молец, ниту 'рѓа ги јаде, и каде што крадци не ги поткопуваат, ниту крадат; зашто, каде што е богатството ваше, таму ќе биде и срцето ваше.

 (Продолжува)

Друго:

Митрополит Методиј Златанов - ПЕДАГОГИЈАТА НА БЛАЖЕНСТВАТА

Митрополит Методиј Златанов

КАСКАДИ

(егзегетски беседи)

Издавачки центар ТРИ