21 година заедно со нас
На празникот на Рождество на Пресвета Богородица (21.09)

е РОДЕНДЕНОТ на нашиот Портал.

Бескрајна благодарност на Бога,...на Пресвета Богородица. 

Премин Портал – две децении православна мисла во македонскиот дигитален простор

„Премин Портал“ е еден од најзначајните македонски дигитални простори за современа православна духовност, богословие и култура, со силна врска со исихастичката традиција и со обид православното предание да го стави во дијалог со современиот човек.

Особено е интересен неговиот историски развој. Порталот одбележува 21 година постоење во 2026 година, што значи дека има континуитет уште од 2005 година. Во текстот „За нас“ се опишува и како прв црковен сајт во медиумскиот простор на Македонската православна црква, при што посебно се истакнува заслугата на Митрополитот Струмички Наум.
         Порталот има рубрики посветени на духовноста, беседите, поуките од Светите Отци, одговорите на современите проблеми, ставовите, житијата, духовниот азбучник, катихизисот, МПЦ, православните цркви, манастирите, библиотеките и интервјуата, но паралелно и на науката, културата, историјата, филмот, театарот, научните трудови, односот меѓу науката и религијата, музиката, литературата, ликовната уметност, библиската археологија и фотографијата. Има и аудио и видеобиблиотека.
           Сите овие рубрики се значајни бидејќи покажуваат дека концепцијата на порталот не е само: „ќе ви кажеме што се случува во Црквата“, туку нешто многу пошироко: „ќе се обидеме да изградиме цел светоглед во кој верата, богословието, културата, науката и човекот разговараат меѓусебно“.И тоа е многу посериозна амбиција.

           На актуелната страница, на пример, паралелно се појавуваат текстови за Преображението, Свети Климент Охридски, моштите на Свети Климент, поуки од Светите Отци, но и современи теми поврзани со психологијата, човековата личност, лидерството и културата.
Тоа е една од важните карактеристики на „Премин Портал“: тој не се обидува да го изолира православието од современиот човек, туку православниот поглед да го внесе во разговор со современиот човек.
        На порталот денес има текстови кои директно разговараат со психолошките проблеми на современиот човек. На пример, неодамнешниот текст „Исцелувањето започнува со вистината“ зборува за внатрешните рани, но истовремено прави важна разлика: верата не значи дека човекот не треба да побара лекарска, психолошка или друга стручна помош кога тоа е потребно.
Тоа е значајна позиција.
               Православната духовност тука не се претставува како замена за психологијата или медицината, туку како поинаква антропологија на човекот – како разбирање на човекот како личност создадена за заедница со Бога.
И токму тука „Премин Портал“ може да биде особено интересен за оној што сака да ја истражува границата меѓу православната антропологија, духовниот живот, исихастичкото предание, човековата психа и современата психологија.
Дваесет и една година содржина значат дека порталот денес претставува своевидна дигитална архива на македонската современа православна мисла.
Во него се среќаваат авторски текстови, преводи, беседи, интервјуа, богословски трудови, текстови за Светите Отци, културни содржини и материјали поврзани со МПЦ. Самите уредници во јубилејниот текст ги споменуваат голем број соработници – меѓу нив владици, свештеници, монаси и автори од различни области.
Затоа, ако човек сака да истражува како се развивала современата македонска православна мисла во последните две децении, „Премин Портал“ претставува значаен извор.
               Порталот има интересна мешавина од традиционално и современо.
На едно место можеш да најдеш:
Свети Климент Охридски → Свети Пајсиј Светогорец → Свети Јустин Парву → православна аскетика → исихастичко предание,
а веднаш потоа:
современ човек → стравови → меѓучовечки односи → психологија → култура → технологија → општество.
И тоа, всушност, е една од неговите суштински идеи: православието да не се третира како музејска духовност, туку како живо предание и жив одговор на проблемите на современиот човек.

Самата мисија што ја наведуваат уредниците зборува за „одухотворување на секојдневната егзистенција на современиот човек“, промовирање на духовните извори и културните корени и поттикнување критичко размислување и дијалог.

               Моето размислување е дека неговата архива е многу повредна отколку што е видливо на првата страница. Во неа има огромен број постари текстови кои и денес можат да се користат за сериозно истражување.
Особено интересно е што „Премин Портал“ не го користи исихазмот само како историска тема. Тоа е, можеби, една од најзначајните карактеристики на неговото две-децениско дигитално постоење.

Не станува збор само за прашањето: „Еве што учел Свети Григориј Палама во XIV век“.
Туку за многу посуштинското прашање: „Како ова учење функционира во животот на современиот човек?“
Тоа е сосема поинаков и непосреден пристап.
На пример, во текстот „Јас сум и Вратата и добриот Пастир“, Митрополитот Наум директно зборува за „светогорската исихастичка школа“ како интерпретативен клуч и преку библискиот текст објаснува духовен развој: воцрковување, духовно раководство, очистување, просветлување и обожение.
Значи, исихастичката антропологија станува метод на читање на човекот.

Рубриката „Одговори на современи проблеми“ постои токму за премостување помеѓу духовното предание и конкретните проблеми на современиот човек.
Но тука треба да направиме една важна разлика.
„Премин Портал“ не застапува едноставно:
православие + модерна психологија.
               Напротив, во дел од неговиот богословски корпус постои и критика на човекоцентричната психологија.
Во еден текст од рубриката „Одговори на современи проблеми“ експлицитно се истакнува дека духовното исцелување и просветлување не можат да се сведат на човекоцентрични методи и психоанализа.

                  Тоа ни открива нешто фундаментално.
                  Според оваа антропологија:
психолошкото подобрување не значи нужно и духовно исцелување.
Човек може да стане психолошки пофункционален, а сепак да остане духовно непреобразен.
Значи, пристапот е посложен: не секоја психологија е отфрлена; проблематична е антропологијата зад психологијата кога човекот се објаснува исклучиво без Бога.

И тука „Премин Портал“ има потенцијал за многу сериозна студија:
Каде завршува психологијата, а каде започнува православната антропологија?

                    Во многу текстови на Митрополитот Наум објавени на овој сајт, човекот не се гледа првенствено како поединец оптоварен со тешкотии, туку како личност чиј ум е расеан, чие срце е заробено од страсти и чија целокупна личност е повикана кон исцелување и преобразување.

Тоа е радикално различно од дел од модерната психологија.Во современиот психолошки јазик може да зборуваме за:
анксиозност,
траума,
когнитивни обрасци,
емоционална регулација,
самодоверба,
односни модели.
Во исихастичкиот јазик, пак, ќе наидеме на:
страсти,
помисли,
расеан ум,
срце,
покајание,
очистување,
просветлување,
благодат,
обожение.
Тоа не значи дека едното автоматски го побива другото.
Но тие почиваат врз различни антропологии.

И токму затоа „Премин Портал“ е интересен.
Тој ги поврзува Свети Климент → Свети Наум → Охридската духовна традиција → МПЦ → современото македонско богословие → современата култура.
Во неговата архива паралелно се појавуваат содржини за Свети Климент, Свети Наум, литургискиот живот, текстови на Светите Отци и современо богословие.
Тоа создава чувство на континуитет, а не прекин:
Охридско предание → современа македонска православна Црква.
                Кога пребаруваш низ архивата, наоѓаш текстови стари 15–20 години кои и денес се релевантни.
На пример, текстот „Личниот опит – патот кон познанието“ е од 2007 година, а темите што ги обработува – духовниот раст, очистувањето, умносрдечната молитва и просветлувањето – продолжуваат да се појавуваат и во поновата продукција.
Тоа покажува дека нестанува збор само за случајни текстови туку постои континуитет на богословска мисла.
Иако не е класичен катихизис, порталот постепено го воведува читателот во специфичен православен речник.
Читателот почнува со:
                Бог → молитва → празник → Светител
а потоа доаѓа до:
               страсти → помисли → срце → ум → духовен отец → очистување → просветлување → обожение.
Тоа е речиси неформален катехетски процес.

И затоа, ако некој го чита „Премин Портал“ со години, тој всушност постепено усвојува одредена православна антропологија.
На крајот, можеби токму тука лежи неговата најголема вредност: „Премин Портал“ не се обидува само да му каже на човекот во што да верува, туку постепено да му покаже како православното предание го разбира човекот – неговиот ум, неговото срце, неговите страсти, неговите падови, неговата слобода, неговата болка и неговиот повик кон преобразување.
А токму поради тоа, неговата дведецениска архива може да се чита не само како збир од текстови, туку и како своевидна хроника на развојот на современата македонска православна мисла.

проф. Симеон Стефковски

21 септември 2026 лето Господово