„Ме убива тагата, Боже“

Постојат реченици што не се повик кон смртта, туку копнеж по смислата. Реченицата „Ме убива тагата, Боже“ не зборува за желба човекот да престане да постои, туку за мигот кога товарот на душата станал толку тежок што повеќе не може да се носи во тишина. Токму во тој простор меѓу верата и очајот живеат ликовите на Достоевски.

За Достоевски, тагата не е обична емоција. Таа е сила што ги руши сите човечки илузии. Додека човекот е среќен, лесно верува дека го разбира животот. Но кога ќе го снајде вистинската тага, се распаѓаат сите одговори што дотогаш ги имал. Останува само едно прашање: зошто?

Во романите на Достоевски токму тоа прашање го придвижува човекот. Раскољников, кнезот Мишкин, Иван и Аљоша Карамазов – сите тие, секој на свој начин, носат тага што не е минлива, туку онтолошка. Тоа не е тага поради еден настан, туку поради светот што е ранет, поради човекот што се изгубил себеси и поради срцето што повеќе не наоѓа мир.Достоевски запишал:„Страдањето и болката се неизбежни за широката свест и длабокото срце.

Според Достоевски, најголемата трагедија не е тагата. Најголемата трагедија е рамнодушноста.

“Оваа мисла објаснува зошто најдлабоко страдаат токму оние што најсилно чувствуваат. Колку појасно човекот ги гледа злото, неправдата и осаменоста, толку потешко му е да живее како тие да не постојат. Неговата тага не е слабост. Таа е цената на будноста.Но Достоевски никогаш не го велича очајот. Тој го води човекот до неговите крајни граници за да покаже дека токму на самото дно може да открие дека не е сам.

Затоа крикот: „Ме убива тагата, Боже“ е парадоксален. Во него истовремено се содржани и очајот и верата. Човекот што Му се обраќа на Бога сè уште не престанал да верува дека има Некој Кој го слуша неговиот бол. Ако верата умрела, немаше да има ни молитва.

Според Достоевски, најголемата трагедија не е тагата. Најголемата трагедија е рамнодушноста.

Тагата значи дека срцето сè уште е живо, дека сè уште љуби, дека сè уште ја бара вистината. Рамнодушниот човек повеќе не поставува прашања, не страда за другите и не Го бара Бога. Тој го изгубил најскапоценото – способноста неговата душа да затрепери пред тајната на животот.

Затоа реченицата „Ме убива тагата, Боже“ не е крај на приказната. Таа е мигот кога човекот признава дека повеќе не може сам. А токму од тоа признание, кај Достоевски, започнува можноста за преобразување.

Страдањето само по себе не е добро, но може да стане пат по кој човекот доаѓа до смирение, сочувство и љубов.

Можеби Достоевски би рекол дека не нè убива тагата. Нè убива мигот кога ќе поверуваме дека таа нема смисла. Додека човекот својата тага ја претвора во молитва, таа не е пораз. Таа станува најдлабокиот разговор меѓу човечкото срце и Бога.—

Јасмина Брановацки / подготви С.Стефковски